Guterres: "iklim için bunu yap ya da vazgeç"

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Antalya’da gerçekleştirilen Liderler Zirvesi Açılış Programı’nda değerlendirmelerde bulundu.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ev sahipliği ve organizasyon için teşekkür eden Guterres, iklim konusunda ilk görevin gerçeği söylemek olduğunu belirtti. İklim krizinin hızlı ilerlemesinin “acı bir gerçek” olduğunu ifade eden Guterres, 2025’te emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını, sıcaklık rekorlarının kırılmaya devam ettiğini ve son dört yılın tarihin en sıcak yılları olduğunu söyledi.

Fosil yakıt sektörünün gezegen üzerindeki etkilerine de dikkati çeken Guterres, iklim felaketlerinin dünya genelinde insanların yaşamlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri sarstığını belirtti.

Guterres, Paris Anlaşması kapsamında yaklaşık 11 yıl önce verilen 1,5 derece hedefinin önemine işaret ederek, bilimsel verilerin mücadeleden vazgeçilmesini değil, daha güçlü adımlar atılmasını gerektirdiğini söyledi.

Guterres, “Bu sınırın ne kadar aşılacağını, ne kadar süreceğini ve ne kadar yıkıcı olacağını belirleme gücü elimizde.” ifadelerini kullandı.

1,5 derece sınırının aşılmasının kalıcı bir kader olmak zorunda olmadığını belirten Guterres, bunun geçici bir ihlal olarak kalmasını sağlayacak gücün bulunduğunu dile getirdi. Guterres, iklim eyleminin yalnızca sıcaklık değerleriyle ilgili olmadığını, insanların yaşamları ve çocukların geleceği için mücadele anlamına geldiğini vurguladı.

Guterres, gelecek on yıla yön verecek üç ders bulunduğunu belirterek temiz enerjideki hızlı gelişmeye dikkat çekti. On yıl önce güneş enerjisinin dünya elektriğinin yüzde 1’ini ürettiğini hatırlatan Guterres, geçen yıl küresel elektrik talebindeki artışın yaklaşık dörtte üçünün güneş enerjisi tarafından karşılandığını söyledi.

Elektrikli araçların yaygınlaşmasına da değinen Guterres, on yıl önce satılan her 100 araçtan yalnızca birinin elektrikli olduğunu, bu yıl ise oranın neredeyse üç araçtan birine ulaşacağını ifade etti.

Guterres, temiz enerjinin dünyanın büyük bölümünde yeni elektrik üretiminin en ucuz kaynağı haline geldiğini belirterek, ikinci dersin fosil yakıtların dayanaklarının çökmesi olduğunu söyledi.

Dünya nüfusunun dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını belirten Guterres, bu ülkelerin kendi oluşturmadıkları ve kontrol edemedikleri fiyat şoklarının etkisi altında kaldığını ifade etti.

Fosil yakıtlardan çıkışın bilimsel temellere dayalı, adil, düzenli ve eşitlikçi şekilde hızlandırılması gerektiğini vurgulayan Guterres, “Fosil yakıtlar, dinozorların izinden gitmelidir.” dedi.

Fosil yakıt sektörünün güçlü bir lobiye sahip olduğunu belirten Guterres, bu sektörün bilimsel gerçekleri çarpıtma, politikaları, eylemi ve hesap vermeyi geciktirme stratejisi izlediğini söyledi.

Guterres, üçüncü dersin dünyanın iklim konusunda çok yavaş ilerlemesi olduğunu ifade etti. Küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında azaltılması gerektiğini belirten Guterres, mevcut ulusal planların en iyi ihtimalle bunun üçte birini sağlayabildiğini kaydetti.

Mevcut planların eksiksiz uygulanması halinde dahi yüzyılın sonunda küresel sıcaklık artışının 2,5 derecenin üzerine çıkabileceği uyarısında bulunan Guterres, bunun tehlikeli ve geri dönüşü olmayan kritik eşiklerin aşılması anlamına geleceğini söyledi.

Guterres, “Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Ya başaracağız ya da yanacağız.” diye konuştu.

İklim adaletinin gelecek on yılın en belirleyici zorluğu olduğunu belirten Guterres, gelişmekte olan ve yeni gelişen ekonomilerin küresel temiz enerji yatırımlarından yeterli pay alamadığını söyledi.

Çin dışındaki gelişmekte olan ve yeni gelişen ekonomilerin insanlığın yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yaptığını, ancak küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden azını aldığını belirten Guterres, bu ülkelerin borçlanmak için iki ila üç kat daha fazla ödeme yaptığını aktardı.

Guterres, uygun fiyatlı temiz enerjiye erişilememesi halinde fosil yakıtların oluşan boşluğu dolduracağını ve emisyonların on yıllar boyunca yüksek kalacağını belirtti. Savunmasız toplulukların uyum sağlayamaması halinde istikrarsızlığın sınırların ötesine yayılabileceğini ifade eden Guterres, ortak sorumluluk, ortak güvenlik ve ortak faydalara dayanan yeni bir “İklim Adaleti Anlaşması”na ihtiyaç olduğunu söyledi.

Guterres, “ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesi”nin uygulanması gerektiğini vurgulayarak tüm ülkelerin iklim konusunda üzerine düşeni yapması gerektiğini belirtti.

Gelişmiş ülkelerin emisyonlarını daha hızlı azaltması, taahhüt ettikleri finansman ve teknolojiyi sağlaması gerektiğini ifade eden Guterres, gelişmekte olan ekonomilerin fosil yakıtlardan yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişlerini hızlandırmaları gerektiğini söyledi.

Guterres, gelişmekte olan ülkelerin uyum çalışmalarına yönelik büyük ölçekli desteğe ihtiyaç duyduğunu belirterek, İklim Adaleti Anlaşması’nın ilk temelinin fosil yakıtlardan adil geçişin hızlandırılması olduğunu kaydetti.

BM Çevre Programı’nın (UNEP) son karbon emisyonu raporuna işaret eden Guterres, 2035’e kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyelerine kıyasla en az üç katına çıkarılması gerektiğini söyledi.

Guterres, karbon yakalama teknolojisi uygulanmayan kömür santrallerinden elde edilen elektrik üretiminin de en az yüzde 75 azaltılması gerektiğini belirtti. Bu santrallerden elektrik üretiminin 2040’a kadar neredeyse tamamen ortadan kaldırılması, petrol ve doğal gaz kullanımının ise yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini ifade etti.

Her hükümetin politika ve yatırım planlarını bu hedeflerle uyumlu hale getirmesi gerektiğini belirten Guterres, yeni kömür projelerine ve 1,5 derece hedefini daha da ulaşılmaz hale getirecek yeni petrol ve doğal gaz altyapılarına karşı çıktı.

Metan emisyonlarının büyük ölçüde azaltılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının, elektrik şebekelerinin, depolama sistemlerinin ve temiz elektrifikasyonun hızla genişletilmesi gerektiğini söyleyen Guterres, ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunması çağrısında bulundu.

Küresel sıcaklık artışının 1,5 derecenin üzerine çıkmasının uyum konusunda dönüştürücü bir yaklaşımı gerektirdiğini belirten Guterres, gelişmekte olan ülkeleri destekleyecek yeni nesil ulusal uyum planlarının hazırlanması gerektiğini söyledi.

Herkesin erken uyarı sistemlerine ulaşabilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, toplulukların sel, kuraklık ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi risklerden korunması gerektiğini ifade etti.

Uyum çabalarının sınırlarına ulaşılması halinde kayıp ve hasarlara yönelik desteğin hızlı ve erişilebilir olması gerektiğini belirten Guterres, iklim finansmanının yeterli ve kolay ulaşılabilir olması gerektiğini kaydetti.

Guterres, gelişmiş ülkelerin 2035’e kadar yılda en az 300 milyar dolarlık finansman sağlanmasına öncülük etmesi ve aynı tarihe kadar uyum finansmanını en az üç katına çıkarmaya yönelik somut planlar ortaya koyması gerektiğini söyledi.

1,3 trilyon dolarlık hedefin gelişmekte olan ülkelere akan gerçek bir finansmana dönüşmesi gerektiğini belirten Guterres, kalkınma bankalarının 2030’a kadar yıllık 120 milyar dolarlık Bakü taahhüdünün ötesine geçmesi gerektiğini ifade etti.

Guterres ayrıca “Yeşil İklim Fonu” ve “Kayıp ve Hasara Müdahale Fonu”na kaynak aktarılması, özel yatırımcıların gelişmekte olan ülkelerin geçiş sürecini desteklemesi ve Güney-Güney işbirliğinin teknoloji ile finansmana erişimi artırması çağrısında bulundu.

Fosil yakıt sektörünün elde ettiği kazançlara da değinen Guterres, son üç ayda en büyük 9 petrol şirketinin 95 milyar dolar kar elde ettiğini söyledi.

Kayıp ve hasar fonunun yaklaşık 600 milyon dolar topladığını belirten Guterres, bu miktarın söz konusu şirketlerin 14 saatte elde ettiği kara denk olduğunu ifade etti.

Hükümetlerin fosil yakıtlardan elde edilen bu karları vergilendirmesi ve elde edilen gelirleri savunmasız ülkelerin toparlanmasına yardımcı olmak için kullanması gerektiğini belirten Guterres, “Kirliliğe neden olanlar bedelini ödemeli.” dedi.

İklim mücadelesinde ayrılıkçı yaklaşım yerine işbirliğinin tercih edilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetle bölünmüş bir dünyanın geçiş sürecini daha pahalı ve uzun hale getireceğini söyledi.

Ülkelerin her konuda anlaşmak zorunda olmadığını ancak tek başına çözemeyecekleri sorunlar için işbirliği yapmaları gerektiğini belirten Guterres, iklim sürecinin de gelişmesi gerektiğini ifade etti.

Guterres, “Müzakereler önemlidir ancak başarı, sahada ölçülmelidir.” dedi.

BM bünyesinde elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan ve erken uyarı sistemleri ile “Climate Promise Forward” girişimi kapsamında ülkeleri ve ortakları bir araya getirdiklerini aktaran Guterres, bu çalışmaların bir model haline gelmesi gerektiğini söyledi.

İklim gündeminin daha temiz ekonomiler, daha adil toplumlar ve daha güvenli bir dünya oluşturmak için olağanüstü bir fırsat sunduğunu belirten Guterres, sürdürülebilir kalkınma, barış, güvenlik ve insan onurunun iklim gündeminin temel unsurları olduğunu ifade etti.

İklim mücadelesinin ön saflarında yer alanlara da seslenen Guterres, bu kişilerin güçlü ve zengin çıkar gruplarına karşı mücadele ettiğini söyledi.

Guterres, gelecek yıldan itibaren BM Genel Sekreterliği görevinin sona ereceğini belirterek, görevinden ayrıldıktan sonra da iklim konusunda mücadele etmeyi sürdüreceğini ifade etti.

Guterres, “Gelecek sene, artık genel sekreter olmayacağım ancak her zaman şuna güvenebilirsiniz, hakikati söylemeyi bırakmayacağım. Bunun için savaşmayı bırakmayacağım. Sizinle birlikte omuz omuza duruyor olacağım.” dedi.

İklim kriziyle ilgili gerçeğin söylenmeye ve bu gerçeğin gerektirdiği önlemlerin alınması için mücadele edilmeye devam edilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, sürdürülebilir bir gelecek için yürütülen mücadelede iklim hareketinin yanında olmaya devam edeceğini kaydetti.